Reaktywność erekcyjna mężczyzny uzależniona jest od współdziałania i nakładania się na siebie wielu czynników:
1. Aktywności ośrodków sterujących czynnościami seksualnymi w mózgu oraz rdzeniu kręgowym. Pojawienie erekcji jest następstwem odziaływania różnych bodźców pobudzających przy braku bodźców hamujących lub dominacją bodźców pobudzających nad bodźcami hamującymi. Zależy to od stanu czynnościowego i wzajemnego odziaływania szeregu struktur mózgowia (kory mózgowej, układu limbicznego , podwzgórza, ciała migdałowatego). Do czynników pobudzających należą: bodźce wzrokowe, słuchowe, zapachowe, dotykowe, wyobrażenia lub fantazje erotyczne, stan relaksu i odprężenia, ciepło, aktywacja układu przywspółczulnego, neuroprzekaźniki pobudzające, takie jak: dopamina, fenyloetyloamina, oksytocyna, tlenek azotu, MSH, ACTH, glutaminian. Natomiast do czynników hamujących zaliczamy: niepokój, lęk, obniżenie nastroju, stres, stany depresyjne, zimno, aktywację układu współczulnego (za wyjątkiem nocnych erekcji członka), neuroprzekaźniki hamujące: GABA, opioidy, noradrenalina.
2. Sprawności dróg nerwowych związanych z przekazywaniem bodźców z całego ciała do mózgu oraz zwrotnie z mózgu do narządów płciowych.
3. Regulacji hormonalnej, szczególnie istotne są prawidłowe poziomy dwóch hormonów: testosteronu i prolaktyny.
4. Wydolności układu krążenia i układu mięśniowego miednicy małej.
5. Ogólnego stanu zdrowia mężczyzny, występowania nałogów oraz rodzaju przyjmowanych przez niego leków.
6. Istotną rolę odgrywają cechy osobowości mężczyzny, jego preferencje i potrzeby seksualne, uwarunkowania na określone bodźce seksualne, samoocena w roli partnera, kompleksy oraz relacje między partnerami.
7. Ostatnią grupą czynników są uwarunkowania kulturowe, obyczajowość, postawy społeczne, religijność, system wyznawanych wartości i stereotypy męskości typowe dla danego środowiska, z którego mężczyzna się wywodzi.
Anatomia
Prącie składa się z dwóch symetrycznych struktur, nazywanych ciałami jamistymi, stanowiących anatomiczne rusztowanie członka podczas erekcji oraz pojedynczego ciała gąbczastego stanowiącego komorę otaczająca cewkę moczową. Jego rola polega na ochronie cewki przed uciśnięciem podczas wzwodu. Znajduje się ono po stronie brzusznej członka. Tętnice przebiegające głęboko wewnątrz każdego ciała jamistego umożliwiają napływ krwi niezbędnej dla prawidłowego przebiegu procesu erekcji. Krew odpływa z powrotem poprzez system naczyń żylnych ułożonych naokoło ciał jamistych.
Fizjologia
Do wystąpienia wzwodu konieczne jest współdziałanie mięśni, nerwów i naczyń krwionośnych. Erekcja prącia, jest procesem hemodynamicznym polegającym na szybkim zwiększeniu napływu krwi tętniczej do ciał jamistych, z jednoczesnym upośledzeniem odpływu żylnego. Zwiększony napływ krwi do ciał jamistych prącia oraz zatrzymanie jej w ich obrębie, jest zasadniczym elementem prawidłowej erekcji. Na skutek rozluźnienia mięśni gładkich zatok naczyniowych ciał jamistych i tętniczek doprowadzających do nich krew, z jednoczesnym utrudnieniem odpływu żylnego, wskutek uciśnięcie żył, dochodzi do zwiększenia objętości i długości prącia oraz uzyskania niezbędnej jego twardości zapewniającej możliwość odbycia stosunku płciowego. (rys. 1)
Przepływ krwi w ciałach jamistych wynosi w stanie spoczynku 2,5 – 8 ml/min/100 g tkanki, natomiast w fazie obrzmienia zwiększa się do 270 ml/min/100 g tkanki.
Ciała jamiste powiększają swoją objętość dzięki relaksacji mięśniówki gładkiej zatok jamistych. Ograniczenie odpływu żylnego jest spowodowane przez wzrost ciśnienia wewnątrz ciał jamistych, w wyniku, czego dochodzi do uciśnięcia splotów żylnych przez osłonkę białawą ciał jamistych. Ciśnienie wewnątrzjamiste rośnie średnio od 5 do 90 mm Hg, zaś objętość prącia zwiększa średnio od 60 do 150 ml.
W sytuacji nasilenia napływu krwi tętniczej i ograniczenia jej żylnego odpływu dochodzi do erekcji prącia. Kiedy napływ tętniczy do zatok jamistych jest niski i zrównoważony odpływem żylnym, członek pozostaje wiotki.
Rys1. Mechanizm powstawania wzwodu
Rodzaje erekcji
Z uwagi na istotę mechanizmu erekcji wyróżnić możemy jej dwa rodzaje: psychogenne oraz odruchowe. Do pierwszego typu zaliczamy wzwody, które inicjowane są pod wpływem marzeń erotycznych lub bodźców wzrokowych bez pobudzenia receptorów dotykowych na powierzchni prącia. Impulsy nerwowe przesyłane są wówczas z mózgu, do ośrodka erekcji znajdującego się w rdzeniu kręgowym, pomiędzy kręgiem S2 i S4. Gdy wzwód już zostanie zainicjowany wówczas stąd pochodzi dalsza stymulacja wzwodu.
O drugim typie erekcji mówimy wtedy, gdy dochodzi do pobudzenie rdzeniowego ośrodka erekcji już bez udziału mózgu. (np.: wzwody nocne lub poranne). Stymulacja receptorów czuciowych zlokalizowanych na prąciu, wywołuje odruchowy wzwód wyłącznie przez pobudzenie neuronów rdzenia kręgowego w odcinku krzyżowym. Wzwody odruchowe charakteryzują się większym usztywnieniem prącia i wspomagają utrzymanie wzwodu podczas aktywności seksualnej.
Tlenek azotu (NO) jako główny mediator erekcji
Pod wpływem stymulacji seksualnej następuje pobudzenie nerwowego układu przywspółczulnego (część układu autonomicznego – niezależnego od naszej woli), którego neuroprzekaźnikiem, czyli „posłańcem” chemicznym, jest substancja zwana acetylocholiną. Pobudza ona z kolei nie-adrenergiczne/nie-cholinergiczne zakończenia nerwowe typu NANC, w których mediatorem jest tlenek azotu (NO). NO wydzielany jest również przez komórki śródbłonka (endotelium) naczyń krwionośnych. Enzym, biorący udział w jego syntezie określany jest mianem endotelialnej syntetazy tlenku azotu, w skrócie eNOS.
Uwolniony tlenek azotu przenika do komórek mięśniowych, wyścielających naczynia krwionośne i na drodze przemian chemicznych powoduje ich rozluźnienie, co prowadzi to do rozszerzenia się naczyń tętniczych. Zwiększony napływ krwi do przestrzeni zatokowych ciał jamistych prącia powoduje całkowite ich wypełnienie, co objawia się pełnym wzwodem (rys. 2). Jednocześnie rozszerzające się struktury uciskają żyły, co zapobiega odpływowi krwi z członka.
Rys2. Biochemiczny mechanizm powstawania wzwodu